SAP-platform

Transacties, locks, berichten & autorisaties

De runtime-concepten van SAP: de SAP LUW en commit-logica, update-modules, locks (enqueue), nummerreeksen, systeemvelden, het MESSAGE-statement, autorisatiecontroles en batch-verwerking.

Op deze pagina

01SAP LUW, COMMIT WORK & de update-task
02Locks: ENQUEUE & DEQUEUE
03Nummerreeksen
04Systeemvelden (sy-...)
05Meldingen: MESSAGE
06Autorisaties: AUTHORITY-CHECK
07Achtergrondjobs & batch input
08Geheugen: ABAP memory & SAP memory

01SAP LUW, COMMIT WORK & de update-task

Een LUW (Logical Unit of Work) is een ondeelbare reeks databasewijzigingen: alles of niets. SAP maakt onderscheid tussen de database-LUW (die de database bij elke dialogstap impliciet afsluit) en de SAP-LUW, die meerdere dialogstappen kan overspannen en pas eindigt bij COMMIT WORK.

" Wijzigingen bundelen in de update-task:
CALL FUNCTION 'Z_SLA_OP_ORDER' IN UPDATE TASK
  EXPORTING is_order = ls_order.

CALL FUNCTION 'Z_SLA_OP_HISTORIE' IN UPDATE TASK
  EXPORTING is_hist = ls_hist.

COMMIT WORK AND WAIT.   " nu pas draaien beide FM's — samen, of geen van beide

IN UPDATE TASK registreert de FM alleen; uitvoering gebeurt gebundeld in een apart update-werkproces bij COMMIT WORK. Mislukt er één, dan wordt alles teruggedraaid (en zie je de fout in SM13).
COMMIT WORK AND WAIT wacht tot de update-task klaar is — nodig als je direct daarna de data leest. Kale COMMIT WORK is asynchroon.
ROLLBACK WORK draait de huidige SAP-LUW terug en gooit geregistreerde update-FM's weg.
PERFORM ... ON COMMIT registreert een subroutine die (één keer, ook bij meervoudige registratie) bij de commit draait — veel gezien in user exits.
Let op verborgen commits: elke CALL SCREEN, RFC-aanroep of WAIT beëindigt de database-LUW. Daarom bestaat het hele update-task-mechanisme.
BAPI's + BAPI_TRANSACTION_COMMIT zijn een schil om ditzelfde mechanisme — zie BAPI's.

02Locks: ENQUEUE & DEQUEUE

SAP-locks zijn logische vergrendelingen op applicatieniveau (niet database-locks). Je definieert een lock-object in SE11 (naam begint met EZ of E_); het systeem genereert daarvoor twee FM's: ENQUEUE_<naam> en DEQUEUE_<naam>.

CALL FUNCTION 'ENQUEUE_EZORDER'
  EXPORTING
    vbeln          = lv_vbeln
    mode_vbak      = 'E'          " E=exclusief, S=gedeeld, X=exclusief niet-cumulatief
  EXCEPTIONS
    foreign_lock   = 1              " iemand anders heeft hem
    system_failure = 2
    OTHERS         = 3.
IF sy-subrc = 1.
  MESSAGE i042(zx) WITH sy-msgv1.  " sy-msgv1 bevat de blokkerende gebruiker
ENDIF.
" ... wijzigen ...
CALL FUNCTION 'DEQUEUE_EZORDER' EXPORTING vbeln = lv_vbeln.

Locks zijn een afspraak: alleen programma's die netjes ENQUEUE aanroepen respecteren elkaar. Directe UPDATE-statements trekken zich er niets van aan.
De parameter _SCOPE bepaalt de levensduur: 2 (default) = lock gaat over naar de update-task en wordt na de commit vrijgegeven; 1 = alleen dialoogproces; 3 = beide.
Bij het einde van het programma worden resterende locks automatisch vrijgegeven. Actuele locks bekijken/verwijderen: transactie SM12.
Standaardobjecten bestaan voor de meeste SAP-tabellen (bijv. ENQUEUE_EVVBAKE voor verkooporders).

03Nummerreeksen

Documentnummers (ordernummers, factuurnummers, eigen Z-nummers) komen uit number range objects, beheerd in transactie SNRO (intervallen: vaak via de module-eigen customizing).

CALL FUNCTION 'NUMBER_GET_NEXT'
  EXPORTING
    nr_range_nr = '01'
    object      = 'ZORDER'
  IMPORTING
    number      = lv_nummer
  EXCEPTIONS
    interval_not_found = 1
    number_range_not_intern = 2
    object_not_found = 3
    OTHERS = 8.

Gaten zijn normaal — met buffering (main memory buffering in SNRO) haalt elke applicatieserver een blok nummers tegelijk op. Snel, maar bij een herstart gaan ongebruikte nummers verloren en is de volgorde over servers heen niet chronologisch. Eis je een sluitende reeks (wettelijke factuurnummering!), zet buffering dan uit — en accepteer het performanceverlies door serialisatie.

04Systeemvelden (sy-...)

De structuur sy (type SYST) is overal beschikbaar en wordt door het systeem gevuld. De belangrijkste velden:

Veld	Inhoud
`sy-subrc`	Returncode van het laatste statement (0 = succes). Hét veld van ABAP — check hem na SELECT, READ TABLE, FM-aanroepen, AUTHORITY-CHECK...
`sy-tabix`	Regelnummer bij interne-tabelbewerkingen (LOOP, READ TABLE op index-tabellen).
`sy-index`	Lustellerteller van `DO`/`WHILE` (níét van LOOP — dat is sy-tabix!).
`sy-dbcnt`	Aantal verwerkte databaserijen.
`sy-datum / sy-uzeit`	Datum/tijd van de applicatieserver; `sy-datlo/sy-timlo` in de tijdzone van de gebruiker. Zie datums.
`sy-uname`	Aangemelde gebruiker.
`sy-mandt`	Huidige client (mandant). ABAP SQL filtert hier automatisch op.
`sy-langu`	Aanmeldtaal (voor tekst-selecties: `WHERE spras = @sy-langu`).
`sy-ucomm / sy-dynnr / sy-repid / sy-tcode`	Functiecode (knop), schermnummer, programmanaam, transactiecode.
`sy-msgid/-ty/-no, sy-msgv1..4`	Onderdelen van de laatste melding.
`sy-batch`	`'X'` als het programma in de achtergrond draait.

Valkuil — systeemvelden worden voortdurend overschreven. Sla sy-subrc of sy-tabix direct op in een eigen variabele als je er ná een volgend statement nog iets mee wilt.

05Meldingen: MESSAGE

Meldingen komen uit berichtklassen (transactie SE91): genummerde, vertaalbare teksten met tot vier &-plaatshouders.

MESSAGE e001(zmm) WITH lv_matnr.        " fout, klasse ZMM, nr 001
MESSAGE s002(zmm).                        " succes (statusbalk)
MESSAGE 'Vrije tekst' TYPE 'I'.          " zonder berichtklasse
MESSAGE e001(zmm) INTO DATA(lv_tekst).   " niet tonen, alleen tekst ophalen
MESSAGE s003(zmm) DISPLAY LIKE 'E'.      " rood tonen, maar niet afbreken

Type	Gedrag (dialoog)
`S`	Succes/status — statusbalk, programma gaat door.
`I`	Informatie — pop-up, gaat door na OK.
`W`	Waarschuwing — op selectieschermen: Enter = toch doorgaan.
`E`	Fout — breekt de huidige verwerking af; op selectieschermen wordt het veld invoerbaar.
`A`	Abort — pop-up, transactie eindigt volledig.
`X`	Exit — forceert een dump (MESSAGE_TYPE_X). Alleen voor "dit kan echt niet"-situaties.

Let op: het gedrag van E/W hangt af van de context (dialoog, achtergrond, update-task). In een achtergrondjob beëindigt een E-message de job. In methoden liever exceptions gooien en de MESSAGE pas op UI-niveau tonen.

06Autorisaties: AUTHORITY-CHECK

Autorisatieobjecten (SU21) bestaan uit maximaal tien velden. Een gebruiker heeft autorisaties in zijn rollen/profielen (PFCG); jouw code controleert ze expliciet — het systeem doet dat niet automatisch bij SELECT's!

AUTHORITY-CHECK OBJECT 'M_MATE_WRK'
  ID 'ACTVT' FIELD '03'       " 01=aanmaken 02=wijzigen 03=tonen
  ID 'WERKS' FIELD lv_werks.
IF sy-subrc <> 0.
  MESSAGE e077(s#) WITH lv_werks.  " geen autorisatie
ENDIF.

ID ... DUMMY slaat de controle op dat veld over.
Transactiestart wordt wél automatisch gecontroleerd via object S_TCODE.
Mislukte controle analyseren: de gebruiker draait direct daarna transactie SU53 ("laatste mislukte autorisatiecheck"). Traceren: ST01/STAUTHTRACE.
sy-subrc: 0 = ok, 4 = geen autorisatie, 12 = object niet in het gebruikersprofiel.

07Achtergrondjobs & batch input

Langlopende programma's draai je in de achtergrond: plannen in SM36, bewaken in SM37. Een job bestaat uit stappen (programma + variant) en een starttijd of trigger (event, na een andere job).

" Programmatisch een job plannen:
CALL FUNCTION 'JOB_OPEN'
  EXPORTING jobname = lv_jobnaam
  IMPORTING jobcount = lv_jobnr.

SUBMIT zr_mijn_rapport WITH p_werks = lv_werks
  VIA JOB lv_jobnaam NUMBER lv_jobnr AND RETURN.

CALL FUNCTION 'JOB_CLOSE'
  EXPORTING jobname = lv_jobnaam jobcount = lv_jobnr
            strtimmed = abap_true.   " direct starten

In de achtergrond is er geen scherm: geen pop-ups, geen CALL SCREEN. Check sy-batch en schrijf voortgang met MESSAGE ... TYPE 'S' (komt in de joblog) of het application log (BAL_LOG_*-FM's, bekijken in SLG1).
SUBMIT zonder job start een ander programma in dezelfde sessie: SUBMIT zr_x WITH p_y = 1 AND RETURN. — met EXPORTING LIST TO MEMORY vang je zelfs de uitvoer op.

Batch input (BDC) & CALL TRANSACTION

Voor massaverwerking via bestaande transacties zonder BAPI: je bouwt een tabel met schermvolgorde en veldwaarden (op te nemen met de recorder in SM35/SHDB) en speelt die af.

DATA lt_bdc TYPE STANDARD TABLE OF bdcdata.
" gevuld met program/dynpro/dynbegin en fnam/fval-regels ...
CALL TRANSACTION 'MM02' USING lt_bdc
  MODE 'N'      " N=onzichtbaar, A=alles tonen, E=alleen bij fouten
  UPDATE 'S'    " S=synchroon
  MESSAGES INTO lt_meldingen.

BDC is fragiel (schermwijzigingen breken de opname); gebruik waar mogelijk een BAPI. Maar in de praktijk kom je BDC's nog overal tegen, zeker in migratieprogramma's.

08Geheugen: ABAP memory & SAP memory

Twee mechanismen om data tussen programma's door te geven zonder database:

ABAP memory (binnen één sessie/hoofdprogrammaketen): EXPORT lt_data TO MEMORY ID 'ZKEY'. en in het aangeroepen programma IMPORT lt_data FROM MEMORY ID 'ZKEY'. Werkt bijvoorbeeld over SUBMIT ... AND RETURN heen.
SAP memory (hele gebruikerssessie, alle vensters): SET/GET-parameters. SET PARAMETER ID 'MAT' FIELD lv_matnr. vult o.a. schermvelden automatisch voor (dezelfde parameter-ID's als in SU3/gebruikersprofiel). Klassiek duo met CALL TRANSACTION 'MM03' AND SKIP FIRST SCREEN.
Voor gedeeld geheugen tussen gebruikers/sessies bestaan shared objects (area classes) — zeldzamer in de praktijk.